Ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hoi An, chia sẻ những suy ngẫm về quá trình phát triển du lịch của thành phố, công tác bảo tồn di sản và hệ lụy từ phát triển ven biển.
Hơn 25 năm sau khi được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, Hội An hiện đón từ 2.000 đến 5.000 lượt khách mỗi ngày, riêng cuối tuần con số có thể lên tới gần 10.000. Du lịch đã trở thành trụ cột kinh tế quan trọng của thành phố cũng như tỉnh Quảng Nam.
Trong cuộc phỏng vấn với VnExpress, ông Sơn nhìn lại chặng đường phát triển của Hội An và những thách thức phía trước.
Đánh giá 25 năm chuyển mình
Hơn hai thập kỷ trước, Hội An vẫn là một thị xã nhỏ với tỷ lệ hộ nghèo từ 20–30%. Ngày nay, tình trạng nghèo cơ bản đã được xóa bỏ, chỉ còn các hộ thuộc diện chính sách hỗ trợ – những gia đình không có lao động khỏe mạnh. Thành phố đã đạt nhiều tiến bộ rõ rệt về môi trường, cảnh quan đô thị, bảo tồn di sản và chất lượng sống của người dân.
Thành tựu nổi bật nhất là việc bảo tồn gần như trọn vẹn kiến trúc khu phố cổ. Từng đứng trước nguy cơ xuống cấp nghiêm trọng, nhiều di tích nay đã được trùng tu, khôi phục và giữ được giá trị lịch sử. Các làng nghề truyền thống và loại hình nghệ thuật dân gian cũng được hồi sinh.
Trong 25 năm qua, Hội An đã dung hòa giữa bảo tồn và phát triển du lịch bền vững bằng cách phát huy các giá trị sinh thái, văn hóa và di sản. Lượng khách du lịch tăng từ 500.000–700.000 lượt mỗi năm cùng nguồn thu vé rất hạn chế, lên tới 4,6 triệu lượt vào năm 2024, trong đó hơn 60% là khách quốc tế.
Điều ông tâm đắc nhất
Theo ông Sơn, thành công lớn nhất của Hội An nằm ở cách tiếp cận: vì cộng đồng, dựa vào cộng đồng và phục vụ cộng đồng. Nếu quản lý yếu kém hoặc khai thác di sản quá mức, người dân có thể quay lưng hoặc phản đối chính di sản đó.
Di sản, theo ông, được bảo tồn bền vững nhất khi mang lại lợi ích thiết thực cho người dân địa phương. Các chính sách của Hội An luôn đặt cư dân làm trung tâm, trao quyền để họ gìn giữ, phát huy di sản song song với việc nâng cao sinh kế.
Nhiều người dân đã khấm khá lên nhờ kinh doanh, cho thuê bất động sản và dịch vụ du lịch. Không ít ngôi nhà di sản trị giá 50–100 tỷ đồng (2–4 triệu USD) hiện được cho thuê khoảng 100 triệu đồng (3.800 USD) mỗi tháng. Từ chỗ chỉ sinh sống trong nhà cổ, người dân nay chủ động bảo tồn, trùng tu và quảng bá lối sống truyền thống trong khu phố cổ.
Điều nuối tiếc lớn nhất
Ông Sơn thừa nhận rằng ở giai đoạn đầu phát triển du lịch, Hội An đã áp dụng chính sách thu hút đầu tư khá “mở” để kêu gọi doanh nghiệp – một bước đi cần thiết khi đó. Tuy nhiên, các tác động lâu dài đến môi trường và cảnh quan chưa được lường hết.
Nhiều khu nghỉ dưỡng được phép chiếm giữ những dải bờ biển dài, làm gián đoạn làng chài và đời sống ven biển truyền thống. Việc phá bỏ rừng phi lao đã đẩy nhanh quá trình xói lở bờ biển, gây thiệt hại nghiêm trọng. Ngày nay, chính quyền buộc phải đầu tư lớn cho kè chắn và hạ tầng bảo vệ để khắc phục những hệ lụy này.
